Uticaj ličnih faktora na delikventno ponašanje

Uticaj ličnih faktora na delikventno ponašanje

Postoje različiti oblici poremećaja u ponašanju, a najteži oblik predstavlja delikventno ponašanje. O delikventnom ponašanju se govori ako ponašanje ličnosti u određenoj okolini dobije obilježje prekršaja. Delikventno dijete klasifikaciono je podgrupa socijalne neprilagođenosti. Delivkencija je zakonski pojam i odnosi se na onu djecu i omladinu koja su zbog svog ponašanja došla u sukob sa zakonom.

Na pojavu maloljetničke delinkvencije utječe mnogo faktora. Lični faktori koji utječu na delikevnto ponšanje su:

  • delikventi pokazuju nešto niži nivo inteligencije od nedelikvenata,
  • kod delikvenata se mnogo češće nego kod nedelikvenata sreću psihopatske crte: egocentričnost, samoprecjenjivanje, nedostatak osjećaja odgovornosti, emocionalna labilnost itd.,
  • delikventi su agresivnije ličnosti nego nedelikventi,
  • delikventi su pretežno ekstravertirane ličnosti,
  • delikventi ispoljavaju vrlo naglašenu potrebu za zabavom, putovanjima, seksualnim zadovljstvima,
  • nema razlike između delikvenata i nedelikvenata u pogledu osjećaja nervoznosti,
  • delikventima nedostaju motivi koji traže disciplinu, kontinuiran napor,
  • pretežni motiv su im želje za putovanjima, zabavama, novcem,
  • ispoljavaju iste potrebe kao i nedelinkventi, samo se realizacija obično zamišlja sa manje napora, discipline i kontinuiteta,
  • nema diferencijacije svakodnevnih potreba, želja od dalekosežnih ideja,
  • delinkventi se odlikuju nižim stepenom pozitivnih stavova prema sredini u kojoj žive, počev od roditelja do društvenih institucija,
  • delinkventi imaju više negativnih i ambivalentnih stavova prema porodici u cjelini,
  • delinkventi imaju više negativnih i ambivalentnih stavova prema radu, prema školi, prema društvenim institucijama uopšte i brojni drugi (Tomić, Šarić; 2008)

Suština shvatanja psiholoških teorija je da u osnovi delinkventnog ponašanja stoje određeni psihološki faktori koji ga determiniraju, a društevene utjecaje ili sasvim zanemaruju ili im pripisuju drugorazredni značaj. U ova učenja spadaju:

  • teorija inteligencije (prestavnici ove teorije ističu inteligenciju kao osnovni psihološki faktor delinkvencije; novija istraživanja pokazuju da je inteligencija samo jedan od mogućih uslova koji doprinose ili omogućavaju manifestiranje delinkventnog ponašanja);
  • teorija neprilagođenosti (prema zastupnicima ove teorije prijestupnici su lica koja nisu integrirana i adaptirana na društvene procese, odnose i sistem vrijednosti danog društva; svaka neprilagođenost se ne može izjednačiti sa delinvketnim ponašanjem niti mora voditi u delinkvenciju);
  • psihoanalitičko učenje (među psihoanalitičarima postoje znatne razlike u pogledu tretiranja delinvkencije; pa ipak, većina njih smatra da delinkventno ponašanje uslovljeno djelovanjem nesvjesnih psiholoških sila);
  • teorija frustracije (ovu teoriju razvili su predstavnici jelskog univerziteta; agresija se prema ovom učenju smatra posljedicom osujećenja u postizanju neke namjere, težnje ili potrebe; iako je ova teorija dala svoj doprinos u razmatranju agresije i instinkta, nije dala kompletniji uvid objašnjenja i razumijevanja fenomena delinkvencije);
  • teorija uvjetovanja (engleski psiholog Aysenck je razvio bihejviorističku teoriju ili teoriju uvjetovanja; osnovna postavka od koje on polazi jeste da su delinkventi emocionalno nestabilno ekstravertirane ličnosti; ta emotivna nestabilnost koja često ima i psihopatski karakter čini bitnu determinantu delinventnog ponašanja).

Delinkvento ponašanje može se objasniti samo ako se pored socijalnih, kulturoloških faktora i stjecanja okolnosti poklanja posebna pažnja i osobinama ličnosti.

Istraživanja Bujanović – Pastuović (1988) pokazala su da postoji povezanost između delinvketnog ponašanja i osobina ličnosti kao što su: emocionalna stabilnost, frustraciona tolerancija, upornost i sl. tj. osobina ličnosti u užem smislu, koje znaće relativno stabilnu organizaciju motivacijskih sklonosti individue, koja proizilazi iz interakcije bioloških poriva i socijalne i fizičke okoline. Veoma je važno razmotriti bio-psiho-socijalne karatkeristike mladih i sliku mladih o samima sebi koja mogu trajnije usmjeravati očitovanje ličnosti mladog čovjeka. Ako se pitamo kakav stav ima mladi čovjek prema sebi mogu se prema Todorović i sar. (1966) dati sljedeći odgovori:

  • negativan stav prema sebi koji odražava određeno nepovjerenje prema sebi i vlastitim vrijednostima, što može ometati postizanje uspjeha;
  • mladi čovjek može se precjenjivati, što još uvijek ometa pravilnu adaptaciju;
  • neka su istraživanja pokazala da mladi čovjek ima neizgrađen odnos prema vlastitoj ličnosti.

Autor teksta: Tarik Hasanić, dipl. pedagog – psiholog